Samochody jadą wokół ronda przy Gran Vía w Logroño. Pośrodku znajduje się fontanna, dobrze widoczna z ulicy, ale na co dzień niedostępna dla ludzi. W czerwcu 2025 roku ten widok na kilka dni się zmienił. Za drewnianą osłoną ludzie przebierali się w stroje kąpielowe, wchodzili do gorącej pary, a później zanurzali się w zimnej wodzie. Kilka metrów dalej samochody nadal krążyły wokół ronda.
Przez sześć dni jego środek był łaźnią.
Miejsce, do którego się nie wchodzi
Round About Baths powstało podczas Concéntrico, festiwalu architektury i urbanistyki organizowanego w Logroño od 2015 roku. Projekt przygotowała pracownia Leopold Banchini Architects. Nie zbudowano nowego basenu. Wykorzystano istniejącą fontannę i jej zbiorniki, otaczając je drewnianą konstrukcją, która osłaniała wnętrze i tworzyła przestrzeń potrzebną do korzystania z łaźni.
Nie była to makieta ani wizualizacja możliwej przyszłości. Łaźnia rzeczywiście działała. Udział był bezpłatny, ale wymagał rezerwacji. Sesje trwały 45 minut, liczba uczestników była ograniczona, a korzystający mieli przynieść własny ręcznik i strój kąpielowy. Program trwał od 19 do 24 czerwca 2025 roku.
Potem drewniana konstrukcja zniknęła. Fontanna wróciła do poprzedniej funkcji, samochody znów ją tylko okrążały. Wszystko wyglądało tak jak wcześniej. I właśnie ta zwyczajność pozwala zobaczyć, co właściwie wydarzyło się przez tych kilka dni.
W rozmowie z hiszpańską agencją EFE podczas festiwalu Leopold Banchini mówił o przestrzeniach, które pojawiły się w miastach wraz z dominacją samochodu, i o tym, jak szybko przyzwyczailiśmy się do ich istnienia. Środek ronda można widzieć każdego dnia, a jednocześnie przestać postrzegać go jako miejsce, do którego w ogóle da się wejść.
Round About Baths nie musi więc być argumentem przeciwko samochodom ani propozycją zamiany miejskich rond w kąpieliska. Na sześć dni fontanna przestała być tylko fontanną oglądaną zza szyby samochodu. To wystarczyło, żeby odsłonić różnicę między miejscem a jego obecnym przeznaczeniem.
Rondo jest rondem. Parking służy samochodom. Ulica prowadzi z jednego punktu do drugiego. Tak długo korzystamy z miasta według tych reguł, że z czasem przestają wyglądać jak jeden z możliwych sposobów jego urządzenia. Zaczynają wyglądać jak właściwości samych miejsc.
Podobny problem,choć w zupełnie innym kontekście, pojawia się wtedy, gdy tracimy możliwość porównania tego, co oczywiste, z czymś niezależnym. Pisaliśmy o tym przy okazji „Roku 1984” Orwella.
Miasto w skali 1:1
Concéntrico celowo próbuje naruszać takie oczywistości. Organizatorzy przedstawiają festiwal jako miejskie laboratorium, w którym architektura i design pozwalają testować inne sposoby korzystania z przestrzeni publicznej. Zamiast pokazywać mieszkańcom wizualizację i prosić ich, by wyobrazili sobie alternatywę, można na kilka dni zbudować ją w skali 1:1. Round About Baths było właśnie takim eksperymentem.
Słowo „eksperyment” jest tutaj ważne, bo tę historię łatwo opowiedzieć zbyt pięknie. Łaźnia działała tylko podczas festiwalu. Nie mamy podstaw, by twierdzić, że zmieniła sposób myślenia mieszkańców Logroño albo dowiodła, że rondo można trwale przekształcić w przestrzeń rekreacyjną.
Sam Banchini nazywał projekt fantazją, która nie pozostanie na miejscu, ale może rozpocząć dyskusję o przestrzeniach wytworzonych przez dominację samochodu. Ponad rok później, gdy Round About Baths znalazło się w finale European Prize for Urban Public Space 2026, powróciło również pytanie o trwałość pomysłu. Stała zmiana oznaczałaby konieczność rozwiązania problemów bezpieczeństwa i dostępu pieszych do środka ronda. To, co można zrobić przez kilka dni podczas kontrolowanego wydarzenia, nie musi działać w codziennym mieście.
To ograniczenie nie odbiera eksperymentowi sensu. Pozwala raczej dokładniej zobaczyć, czym Round About Baths było: nie gotowym rozwiązaniem ani projektem nowego ronda, lecz krótką próbą użycia istniejącego miejsca tak, jakby jego dotychczasowe przeznaczenie nie było jedynym możliwym.
24 czerwca festiwal dobiegł końca. Łaźnia zniknęła, a drewnianą konstrukcję zaprojektowano tak, aby jej elementy można było później wykorzystać ponownie. Fontanna została. Środek ronda znowu wyglądał tak, jak powinien.
Tyle że przez sześć dni można było zobaczyć, że wcale nie musi.
Źródła i dalsza lektura.
1. Concéntrico — oficjalna strona Round About Baths
Najważniejsze źródło: opis projektu, sposób działania instalacji, daty i dokumentacja.
https://concentrico.es/en/round-about-baths/
2. EFE — rozmowa z Leopoldem Banchinim, 22 czerwca 2025
Bardzo ważne źródło dla naszej interpretacji: przyzwyczajenie do przestrzeni tworzonych przez samochody, projekt jako „fantazja” i eksperyment.
3. European Prize for Urban Public Space 2026 — finaliści
Potwierdzenie, że Round About Baths znalazło się w finale nagrody.
https://www.publicspace.org/the-prize/-/edition/2026/finalists-only
4. European Prize — osobna karta Round About Baths
Dokładniejsza dokumentacja samego projektu.
5. The Guardian — 9 września 2026
Nowszy materiał, w którym pojawia się problem trwałości projektu, bezpieczeństwa i dostępu do ronda.
6. ArchDaily — Round About Baths
Dodatkowy opis architektoniczny i dokumentacja fotograficzna.
https://www.archdaily.com/1032240/round-about-baths-leopold-banchini-architects
-----------------------------------------------------------------------------------------------
CyberpunkPortal tworzę jako autorski projekt.
Zaczynał od cyberpunku i science fiction, ale ciekawość szybko zaprowadziła go dalej — do nauki, kultury, historii, technologii i codzienności. Szukam rzeczy, które komplikują to, co wcześniej wydawało się oczywiste.
Jeśli trafiłeś tu po raz pierwszy, zajrzyj do kilku innych tekstów. Być może znajdziesz coś, po czym znany fragment świata będzie wyglądał trochę inaczej.